Patiëntgebonden technische eigenschappen van de protheseknie
Gedempte flexie
De knie flecteert langzaam tijdens belasten. Vroeger gebeurde dit vooral (weinig
betrouwbaar) met frictiemateriaal, tegenwoordig vooral met hydraulica.
Met deze eigenschap kan de drager alternerend trap aflopen door langzaam door
de knie te zakken naar de volgende traptrede. Ook van belang bij gaan zitten:
langzaam, zonder al te veel armkracht, in een stoel zakken.
Geremde flexie
De knie blokkeert tijdens geflecteerd belasten. Dit valt te combineren met gedempte
flexie. Gedempte knieën kunnen ook blokkeren als de drager er plots met
het volle gewicht op staat zoals tijdens een misstap.
Er zijn maar weinig remknieën ook gedempt, met een “remknie”
kan dus niet alternerend van de trap af gelopen worden of veilig van een berg
(of een dijk) worden afgewandeld.
Keuzemenu's
Door verzetten van een palletje (standaard knie met vaststelling), door een
trucbeweging of via een afstandsbediening de knie een andere functie geven,
bijv. vrije flexie / geblokkeerde extensie. Zo kan in één knie
een veilige sta-functie en een functie voor bijv. fietsen gerealiseerd worden.
Knievaststelling
De knie in 0 graden vastzetten. De klassieke knievaststelling met een mechanisch
bediende vergrendeling / ontgrendeling is uiteraard ook een vorm van menukeuze.
Maar ook bijv. een 7 assige knie heeft in 0 graden flexie een vaststelling die
door een translatiebeweging ontgrendeld wordt.
Voorbrenger
Een extenderend moment (meestal d.m.v. een veer). Dit kan zinvol zijn als de
zwaaisnelheid en de loopsnelheid niet bij elkaar passen.
Vrije flexie
Werking als een éénassig scharnier zonder verdere toevoeging.
Meestal is dit een aparte, inschakelbare functie op een knie. Slechts weinigen
kunnen met vrije flexie lopen, maar voor fietsen is een vrije flexie essentieel.
Dus voor een fanatiek fietser is dit een belangrijke eigenschap.
Yielding
Een gezonde knie in een normale loopcyclus staat slechts een kort moment in
maximale extensie, vlak vóór heelstrike, aan het eind van de zwaaibeweging.
Gedurende de rest van de loopcyclus is de knie gebogen. Bij heelstrike is die
flexie ongeveer 5 graden. Dit dempt de schok bij de hiellanding zeer effectief
en is energiebesparend. De flexie bij heelstrike noemen we “yielding”.
Het minder hoeven tillen van de romp kan bijvoorbeeld bij algehele zwakte of
bij chronische rugklachten van grote waarde zijn voor de drager.
Gewicht
Het gewicht is niet alleen van subjectief belang, het is ook belangrijk voor
de frequentie van de pendelbeweging, dus voor de ideale loopsnelheid. Meestal
is het gewicht geen primaire parameter voor de knie keuze.
Inbouwhoogte distaal
De lengte van het virtuele draaipunt tot de connector van de voet, exclusief
de buis. Vooral bij langere stompen of kortere onderbenen van belang.
Inbouwhoogte proximaal
De lengte van het virtuele draaipunt tot de connector van de onderzijde koker.
Bij sommige knieën kan deze maat verkleinen door gebruik van een knie exarticulatie
adaptor. Waar dat niet mogelijk is zou er een te lang bovenbeen (en een evenredig
kort onderbeen) ontstaan. Niet zo esthetisch, maar ook onprettig voor het zwaaien.
Maximale flexiehoek
Voor fietsen is minimaal 90 graden flexie nodig, voor knielen ca 110 graden.
Minimale totale inbouwhoogte
De afstand van connector koker tot de connector van de voet, exclusief de buis.
Vooral bij kleinere personen van belang.
Plaats draaipunt in volledige
extensie t.o.v. de knie
Bij een knie (zonder evt. ingeschakelde vergrendeling) geeft dit aan hoe veilig
een knie is in stand. Meestal bedoelen we het virtuele draaipunt.
Plaats draaipunt in 0 tot
20 graden flexie t.o.v. de knie
Dit is van groot belang voor de snelheid van de pendel, dus voor de ideale loopsnelheid.
Knielen mogelijk
Is de constructie zodanig dat noch de knie zelf, noch de sierhoes beschadigen
wanneer geknield wordt. O.a. van belang bij spelende kinderen, bij mensen die
voor hobbie, werk of religie willen knielen.
De maximale flexiehoek is elders genoemd en wordt hier buiten beschouwing gelaten.
Max. toelaatbaar gewicht
Maximale gewicht van de patient waarbij de fabrikant het product nog durft te
garanderen (vaak tot 75, tot 100 en tot 125 kilo). De spoeling in de patiëntencategorie
boven 125 kg is zeer dun.
Spatwaterbestendig
O.a. van belang bij werk buitenshuis, bij regelmatig langs de zee lopen, zeilen,
etc. Ook bij ernstige incontinentie van belang.
Indeling volgens RAP items
| items volgens RAP | sub items | noodzakelijk in een protheseknie |
categorie mobiliteit
| houding handhaven | zitten | 90 graden flexie mogelijkheid |
| minimale onderbeenverkorting bij knie-exarticulatie of lange TF stomp | ||
| eventueel lotusadapter bij ruimtegebrek in zitplaats | ||
| staan | stabiele/ betrouwbare stand: geblokkeerde extensie of ver dorsaal draaipunt |
| van houding veranderen | stand- zit | gedempte flexie (= langzaam inzakken) |
| lopen | binnenshuis | mogelijkheid voor inbouw rotatieadaptor bij lopen op de vierkante meter |
| stabiele stand (ver dorsaal draaipunt of vaststelling) | ||
| versnelde extensie indien geen knievaststelling | ||
| geremde flexie bij frequent misstappen | ||
| buitenshuis | geremde flexie bij frequent misstappen | |
| adaptatie aan loopsnelheid bij frequent tempowisselen | ||
| yielding bij betere loopfunctie met hoog gewicht en/of zware heelstrike en/ of rugklachten |
| hoogteverschillen | binnenshuis | stabiele stand (ver dorsaal draaipunt of vaststelling) |
| gedempte flexie (= langzaam inzakken) bij betere loopfunctie | ||
| geremde flexie bij frequent misstappen | ||
| buitenshuis | stabiele stand (ver dorsaal draaipunt of vaststelling) | |
| gedempte flexie (= langzaam inzakken) bij betere loopfunctie | ||
| geremde flexie bij frequent misstappen |
| vervoer | fiets | 110 graden flexie |
| vrije flexie (=ongedempt en ongeremd) | ||
| vrije extensie (= niet versneld door voorbrenger) | ||
| meerdere instelbare programma's m.n. v.w.b. vrije extensie en flexie | ||
| mogelijkheid voor inbouw rotatieadapter bij langere fietsafstanden | ||
| auto | eventueel lotusadapter bij ruimtegebrek in zitplaats |
categorie persoonlijke verzorging
| continentie | hygiëne | spatwaterbestendigheid |
categorie dagbesteding
| maaltijd verzorgen | algemeen | geremde flexie bij frequent misstappen |
| stabiele stand (ver dorsaal draaipunt of vaststelling) | ||
mogelijkheid voor inbouw rotatieadapter bij lopen op de vierkante meter |
| interieur verzorgen | algemeen | geremde flexie bij frequent misstappen |
| stabiele stand (ver dorsaal draaipunt of vaststelling) | ||
| mogelijkheid voor inbouw rotatieadapter bij lopen op de vierkante meter |
| beroep / bezigheden | algemeen | zie bovenstaande (sub) items |
| geremde en/ of gedempte flexie bij lopen op oneffen terrein | ||
| meerder instelbare programma's bij vaak wisselen van activiteit | ||
| spatwaterbestendigheid bij natte hobby’s / werkzaamheden | ||
| 140 graden flexie mogelijkheid bij veelvuldig knielen | ||
| bestendigheid van knie bij knielen/ werken op knieën (denk ook aan beschadigen van sierhoes) |
categorie relaties
| kinderen | activiteiten | adaptatie aan loopsnelheid bij frequent tempowisselen vooral bij speelse kinderen |
| gedempte flexie (= langzaam inzakken) bij helpen traplopen | ||
| geremde flexie of stabiele stand bij lopen met kind op de arm | ||
| 140 graden flexie en bestendige knie bij meespelen op de knieën | ||
| meerdere instelbare programma's bij vaak wisselen van activiteit |